ACCESS-01 / DISCOVERY
Keşfedilebilirlik
Bir eserin varlığı, bibliyografik kimliği ve temel akademik metadata'sı tam metin erişiminden ayrı bir katmandır.
- Başlık ve yazar/editör
- ISBN / DOI
- Özet / ana metadata
- Katalog ve indeksleyici kayıtları
Access policy
Bir yayının bulunabilir olması ile serbestçe kullanılabilir olması aynı şey değildir.
Bidge'nin aktif yayın modeli e-kitaptır. Her yayının tam metin erişim durumu kendi Yayın Kataloğu kaydında gösterilir. Ücretsiz erişim, açık erişim ve açık lisans farklı kavramlardır; kullanım koşulları eser kaydındaki lisans bildirimi ve ilgili sözleşmeye göre belirlenir.
Discoverability · Free access · Rights · Persistent record
Bidge Access Architecturediscover → access → rights
Academic Publication RecordBaşlık · yazar · ISBN · DOI · özet · erişim durumu
VISIBLE01
Keşfedilebilirlik Katmanımetadata · özet · DOI · katalog kaydı
PUBLIC02
Erişim KatmanıYayın Kataloğu · esere özgü erişim durumu
PUBLIC RECORD03
Lisans Katmanıokuyucu neyi yeniden kullanabilir?
LICENSE-SPECIFIC04
Kalıcı Kayıt KatmanıDOI · landing page · sürüm · güncelleme
PERSISTENT1 · Bulmetadata
2 · Tanıözet / kayıt
3 · Eriştam metin
4 · Kullanlisans
5 · Atıflakalıcı kimlik
Access statuseser kaydında açıkça belirtilir
License statussözleşme ve lisans bildirimiyle belirlenir
Access ≠ License
Free to read ≠ free to reuse
Erişim politikasının üç katmanı
Önce eseri bulursunuz, sonra erişim durumunu görürsünüz, sonra kullanım hakkını öğrenirsiniz.
ACCESS-02 / FULL TEXT
Yayın Bazlı Tam Metin Erişimi
Bir yayının ücretsiz, açık veya erişimi sınırlı olup olmadığı kendi katalog kaydında belirtilir.
- Güncel erişim durumu
- Varsa tam metin bağlantısı
- Yayın bazlı lisans bildirimi
- Kalıcı katalog ve DOI bağlantısı
ACCESS-03 / LICENSE
Yeniden Kullanım Yetkisi
Bir eserin okunabilir veya indirilebilir olması, üçüncü taraflara otomatik yeniden yayımlama ya da uyarlama hakkı vermez.
- Standart telif koruması
- Açık lisans varsa açık gösterim
- Üçüncü taraf materyal istisnaları
- Kanuni istisna ve sınırlamalar
Kritik ayrım
Erişim ile lisans aynı şey değildir.
Access
Bidge Erişim Kaydı
Okuyucu her kitabın erişim durumunu, varsa tam metin bağlantısını ve kullanım koşullarını Yayın Kataloğundaki eser kaydından görür.
- Yayın bazlı erişim durumu
- Varsa ücretsiz tam metin
- Lisans ve hak bilgisi
- Tek kaynak eser kaydı
≠
License
Lisans
Eseri okuduktan sonra ne kadarını paylaşabileceğinizi, uyarlayabileceğinizi veya yeniden kullanabileceğinizi belirler.
- Standart telif koruması olabilir
- Creative Commons gibi açık lisans olabilir
- Üçüncü taraf materyal farklı koşula tabi olabilir
- Yeniden kullanım izni eser kaydında açıkça belirtilir
Erişim yolları
Okuyucu erişim durumunu Yayın Kataloğu kaydında görür.
ROUTE-01
Yayın Kataloğu Kaydı
Kapak, DOI, ISBN, yazar/editör, yayın tarihi, erişim/lisans durumu ve diğer kitap metadata'sı eser detay sayfasında sunulur.
ROUTE-02
Tam Metin Durumu
Varsa ücretsiz tam metin bağlantısı eser kaydında gösterilir; erişim koşulu yayına göre değişebilir.
ROUTE-03
Erişim ≠ Yeniden Kullanım
Ücretsiz indirme, tam metni başka platformlarda izinsiz paylaşma veya yeniden yayımlama yetkisi vermez.
ROUTE-04
Kiralama Henüz Aktif Değil
Gelecekte kiralama modeli planlanabilir; ancak bu özellik mevcut erişim hizmetinin parçası değildir.
bidgeyayinlari.com.tr/yayinlar/ · Publication Record
Örnek Akademik Kitap Başlığı
ACCESS: FREE FULL PDF
Metadatayayın dili + keşif alanları
DOI / ISBNkalıcı bibliyografik kimlik
Erişim Durumuyayın bazında belirtilir
Haklartelif devri ve yeniden kullanım sınırları
Yayın KaydıTam PDF'yi İndir
Geçerli telif ve lisans koşulları bu kayıt üzerinde açıkça gösterilir.
Tekil yayın kaydı
Erişimin gerçek kaynağı kitap/bölüm landing page'i olmalı.
Kurumsal ana site politika ve genel yayıncılık bilgisini açıklar. Kitap bazındaki erişim bağlantısı, ISBN, DOI, yazar, haklar ve güncel yayın durumu Yayın Kataloğundaki eser kaydından yönetilir.
✓
Tek kaynakKitap verisi farklı web sayfalarında elle çoğaltılmaz; katalog kaydı esas alınır.
✓
Güncel erişim durumuVarsa tam metin bağlantısı ve yayın durumu eser kaydından güncellenir.
✓
Lisans görünürlüğüOkuyucu erişim ile yeniden kullanım hakkını birbirinden ayırabilir.
✓
DOI sürekliliğiDOI, eserin güncel landing page ve yayın statüsüne çözülmeye devam eder.
Kamuya açık akademik kayıt
Bibliyografik kayıt ve erişim durumu birlikte görünür.
PUB-01
Başlık & Yazar
Eserin kimliği ve sorumluları kullanıcı ve indeksleyici tarafından görülebilir olmalıdır.
PUB-02
ISBN & DOI
E-kitap ISBN'i ile her kitap ve bölümün DOI tanımlayıcıları kalıcı bibliyografik kayıt için görünür tutulur.
PUB-03
Özet & Metadata
Uygun Türkçe/İngilizce başlık, özet, konu ve diğer keşif metadata'sı indeksleme ve kataloglamayı destekler.
PUB-04
Erişim & Lisans Durumu
Okuyucunun esere nasıl ulaşacağı ve yeniden kullanım koşullarının ne olduğu açıkça belirtilir.
Erişim durumu matrisi
“Ücretsiz”, “açık erişim” ve “açık lisans” ifadelerini birbirine karıştırmıyoruz.
Aynı eserde okuma hakkı ile yeniden kullanım hakkı farklı koşullara bağlı olabilir.
Durum
Tam Metin
Yeniden Kullanım
Okuyucuya Gösterilecek
Bidge e-kitap modeli
Eser kaydında erişim durumu
Koşullar yayına göre belirtilir
Telif ve yeniden kullanım sınırları geçerlidir
Ücretsiz erişim
Ücretsiz okunabilir/indirilebilir
Otomatik açık lisans değildir
Tam metin paylaşımı için izin gerekir
Açık erişim + açık lisans
Serbest tam metin erişimi
Belirtilen açık lisansın izin verdiği kadar
Open Access + örn. CC BY 4.0
Karma eser
Kitap erişilebilir olabilir
Bazı üçüncü taraf materyal farklı hakta
Genel lisans + materyal istisna notları
Geri çekilmiş kayıt
Tam PDF erişimi kapatılır
Bibliyografik kayıt korunur
Geri çekme durumu ve duyurusu görünür
Access Ecosystem
reader · library · indexer · DOI
reader · library · indexer · DOI
Okuyucubulur · erişir · atıf yapar
Kütüphanekatalog · koleksiyon
İndeksleyicimetadata · kapsam
Crossref / DOIkalıcı tanımlayıcı
Yayın Kataloğuerişim kaynağı
Yayınevipolitika · kayıt sürekliliği
Erişim ekosistemi
Bir yayının erişilebilirliği yalnız PDF butonundan ibaret değildir.
Kütüphaneler ve indeksleyiciler için doğru metadata, okuyucu için kalıcı landing page ve DOI, yazar için doğru telif/lisans bilgisi birlikte çalıştığında eser uzun vadede bulunabilir ve kullanılabilir hâle gelir.
Erişim sürekliliği
URL değişebilir; yayın kaydı kaybolmamalı.
01
Publication
Kalıcı yayın kaydı oluşturulur
Kitap/bölüm landing page'i ISBN, DOI, yazar ve erişim bilgisiyle yayımlanır.
02
Erişim güncellemesi
Dosya bağlantısı ve yayın durumu güncellenir
Dosya veya kayıt adresi değişirse Yayın Kataloğundaki erişim bağlantısı ve kullanıcıya gösterilen durum güncel tutulur.
03
URL change
Teknik adres değişirse DOI hedefi güncellenir
Site veya katalog altyapısı değişse bile DOI güncel landing page'e yönlendirilir.
04
Post-publication
Düzeltme / geri çekme durumunda statü korunur
Erişim politikası yayın sonrası bütünlük politikasıyla birlikte çalışır; okuyucu eserin güncel statüsünü görür.
Dört erişim ilkesi
Eseri erişilebilir kılmak, akademik kaydı yönetmek demektir.
Erişim koşulları değişebilir; fakat bibliyografik kimlik, lisans bilgisi ve güncel eser kaydı tutarlı kalmalıdır.
ACC-01
Şeffaf durum
Ücretsiz tam PDF erişimi ile yayın sonrası güncel durum kullanıcıya açık biçimde gösterilir.
ACC-02
Lisans ayrımı
Tam metne erişim ile yeniden kullanım hakkı birbirinden ayrı açıklanır.
ACC-03
Kalıcı landing page
Eser kaydı teknik altyapı değişse bile mümkün olduğunca kalıcı tutulur; DOI hedefi güncellenir.
ACC-04
Metadata sürekliliği
Katalog, DOI, lisans ve erişim bilgileri farklı sistemlerde birbirini çelişkili göstermemelidir.
Okuyucu için pratik kontrol
Bir eseri kullanmadan önce üç bilgiye bakın.
01
Erişim bağlantısı çalışıyor mu?
Yayın Kataloğunda gösterilen erişim bağlantısı, eser için belirtilen erişim ve lisans durumuyla uyumlu olmalıdır.
02
Lisans neye izin veriyor?
Ücretsiz okuyabiliyor olmanız, tam dosyayı yeniden yayımlayabileceğiniz anlamına gelmeyebilir.
03
Güncel kayıt mı?
Atıf ve kullanım öncesinde DOI/landing page üzerindeki güncel sürüm ve yayın sonrası durum bilgisini kontrol edin.
Bidge erişim yaklaşımı: Her yayının güncel erişim, tam metin ve lisans durumu Yayın Kataloğundaki eser kaydında açıkça gösterilir. “Ücretsiz”, “açık erişim” ve “açık lisans” ifadeleri yalnız ilgili yayın için doğrulanabildiğinde kullanılır.