2018’den bu yana yayıncılık
Akademik yayıncılıkta üretken yapay zekâ

Yapay zekâ yardımcı olabilir; akademik sorumluluğu devralamaz.

Bidge, üretken yapay zekâ ve AI destekli araçların akademik çalışmada kullanımını tek başına yasaklamaz. Kullanımın amacı, kapsamı ve yayımlanan içeriğe etkisi açık olmalı; bütün çıktı insan tarafından doğrulanmalı ve doğruluk, özgünlük, atıf, telif ve etik sorumluluk bütünüyle insan yazarlarda kalmalıdır.

Kullan · Beyan et · Doğrula · Koru · Sorumluluğu üstlen
Bidge Yapay Zekâ Yönetişimiİnsan denetimli yayıncılık
AI
Yapay zekâ destekli akademik süreçYazar · editör · uzman · yayınevi
SORUMLULUK İNSANDA
ALAN-01Destekleyici Kullanımdil · yapı · fikir geliştirme · teknik yardım
ALAN-02Beyan Gerektiren Kullanımmaddi içerik üretimi · analiz · görsel · çeviri · kod
ALAN-03Kabul Edilemez KullanımAI yazarlığı · uydurma kaynak/veri · gizli dosya yükleme
1 · Amaçneden kullanıldı?
2 · Beyannerede/nasıl?
3 · Doğrulakaynak/olgu
4 · Haklartelif/izin
5 · Sorumlulukinsanda
Yazar kullanımışeffaf kullanım + doğrulama
Editoryal kullanımgizlilik + yetkili araç + insan kararı
AI ≠ Yazar
Gizli eser ≠ herkese açık komut
Altı temel ilke

Bidge'nin üretken yapay zekâ yönetişim çerçevesi.

Araç ve modeller değişebilir; temel akademik sorumluluk ilkeleri değişmez.

AI-01 / HUMAN RESPONSIBILITY

İnsan sorumluluğu

AI çıktısının doğruluğu, özgünlüğü, uygunluğu ve etik kullanımından insan yazar veya ilgili editoryal görevli sorumludur.

  • AI yazar olamaz
  • Son karar insana aittir
  • “AI söyledi” sorumluluğu ortadan kaldırmaz
AI-02 / TRANSPARENCY

Şeffaf kullanım

AI, çalışmanın üretimine maddi katkı sağladıysa kullanılan araç ve kullanım amacı uygun yerde açıklanmalıdır.

  • Araç/model
  • Kullanım amacı
  • İçeriğe etkisi
AI-03 / VERIFICATION

Doğrulama

AI çıktısı otoriter tonda olsa bile yanlış, eksik veya önyargılı olabilir; olgular ve kaynaklar özgün kaynaklardan doğrulanır.

  • Kaynak doğrulama
  • Uydurma referans kontrolü
  • Hesaplama/veri kontrolü
AI-04 / ATTRIBUTION

Atıf & fikrî mülkiyet

AI kullanımı başkasına ait fikir, metin, görsel veya telifli içeriğin kaynağını ve izin gerekliliklerini ortadan kaldırmaz.

  • Doğru kaynak
  • Gerekli izinler
  • İntihalden kaçınma
AI-05 / CONFIDENTIALITY

Gizlilik

Yayımlanmamış eser, değerlendirme veya kişisel/hassas veri; gizliliği garanti edilmeyen haricî AI sistemlerine yüklenmemelidir.

  • Yayımlanmamış dosya
  • Değerlendirme notları
  • Hassas/kişisel veri
AI-06 / TRACEABILITY

İzlenebilirlik

AI araştırma yönteminin veya önemli içerik üretiminin parçasıysa, bilimsel olarak anlamlı ölçüde yöntemi yeniden değerlendirmeye izin verecek bilgi sunulmalıdır.

  • Araç/sürüm
  • Kullanım bağlamı
  • Gerektiğinde süreç ayrıntısı
01
Düşük etkili destekyazım denetimi · biçim · sınırlı dil iyileştirme
GENELDE DÜŞÜK RİSK
02
Fikir / yapı desteğibeyin fırtınası · başlık önerileri · taslak planı
İNSAN KONTROLÜ
03
Maddi içerik üretimiparagraf · özet · çeviri · kod · görsel
BEYAN + DOĞRULAMA
04
Araştırma yöntemi olarak AIanaliz · sınıflandırma · model çıktısı · deneysel kullanım
YÖNTEMDE AÇIKLA
05
Sorumluluğun AI'ya devrikaynak uydurma · veri üretme · AI yazarlığı · gizli dosya yükleme
KABUL EDİLEMEZ
Kullanım yoğunluğu

AI kullanımı arttıkça şeffaflık ve doğrulama yükümlülüğü de artar.

Yalnızca yazım hatalarını düzeltmek ile bir bölümün akademik argümanını üretmek aynı düzeyde kullanım değildir. Bidge politikası, kullanımın yayımlanan içeriğe etkisini esas alır.

Yardımcı araçAI, yazarın düşünme ve yazma sürecine destek olabilir.
İnsan doğrulamasıÜretilen hiçbir olgu, referans veya yorum doğrulanmadan akademik gerçek olarak kabul edilmez.
Orantılı beyanMaddi katkı arttıkça kullanım açıklaması daha ayrıntılı olmalıdır.
Disiplin standardıAlan veya araştırma türü daha sıkı raporlama gerektiriyorsa o standart uygulanır.
Üç kullanım alanı

Destekleyici kullanım, beyan gerektiren kullanım ve kabul edilemez kullanım.

Destekleyici kullanım

Destekleyici kullanım

İnsan akademik muhakemesinin yerine geçmeyen sınırlı yardımcı kullanım.

  • Yazım ve imla düzeltmesi
  • Temel dil ve biçim önerisi
  • Yazarın kendi metninde teknik düzenleme
  • Beyin fırtınası ve alternatif başlık üretme
  • Teknik üretkenlik desteği
İnsan kontrolü şart · aşırı beyan gerekmez
Beyan beklenir

Beyan gerektiren kullanım

AI çıktısının yayımlanan eserin maddi içeriğine veya araştırma yöntemine anlamlı katkı sağladığı durumlar.

  • Metin/paragraf üretimi
  • Önemli çeviri veya yeniden yazım
  • Görsel/şema üretimi
  • Kod veya analiz yardımı
  • Veri sınıflandırma / araştırma yöntemi
Araç + amaç + insan doğrulaması
Kabul edilmez

Kabul edilemez kullanım

Akademik sorumluluğu, doğruluğu veya gizliliği ihlal eden kullanım.

  • AI'yı yazar / ortak yazar göstermek
  • Uydurma kaynak, veri veya sonuç kullanmak
  • AI çıktısını doğrulamadan akademik gerçek sunmak
  • AI ile intihal/telif kökenini gizlemek
  • Gizli başvuru dosyasını yetkisiz haricî AI'ya yüklemek
Yayın bütünlüğü riski
Yapay Zekâ Kullanım BeyanıÖrnek beyan yapısı
Kullanılan araç / modelAI aracının tanımlanabilir adı; araştırma yöntemi ise sürüm bilgisi uygun olduğunda eklenir.
Örnek: “Metnin İngilizce dil düzenlemesinde üretken AI destekli bir araç kullanılmıştır.”
Kullanım amacıDil, özet, metin üretimi, analiz, kod, görsel, çeviri veya başka kullanım.
Örnek: “Araç yalnız dil akıcılığı ve cümle yapısı önerileri için kullanılmış; akademik içerik yazarlar tarafından hazırlanmış ve doğrulanmıştır.”
Kullanımın kapsamıHangi bölüm veya üretim aşamasında kullanıldığı.
Örnek: “Yöntem bölümündeki kodlama taslağının oluşturulmasında yardımcı araç olarak kullanılmıştır.”
İnsan doğrulamasıYazarlar doğruluk, kaynak, telif ve nihai içerik sorumluluğunu kabul eder.
“Tüm AI çıktıları yazarlar tarafından gözden geçirilmiş ve gerekli özgün kaynaklarla doğrulanmıştır.”
İnsan doğrulama duvarı

AI çıktı verdi diye bilgi doğrulanmış olmaz.

01

Kaynakları açın

AI tarafından önerilen her bibliyografik kaydı gerçek veri tabanı veya özgün yayın üzerinden doğrulayın.

KAYNAK KONTROLÜ
02

Olguyu doğrulayın

Tarih, sayı, mevzuat, bilimsel bulgu veya teknik iddiayı güvenilir birincil kaynaktan kontrol edin.

OLGU KONTROLÜ
03

Önyargı & anlamı kontrol edin

Akıcı görünen metnin yanlış genelleme, bağlam kaybı veya bilimsel önyargı üretmediğini değerlendirin.

İNSAN İNCELEMESİ
04

Telif & atıfı kontrol edin

AI çıktısının kaynağı belirsiz olsa bile yazar gerekli atıf, izin ve özgünlük sorumluluğunu taşır.

HAK KONTROLÜ
Editör & uzman gizliliği

Yayımlanmamış bir eser, AI için serbest veri değildir.

Yapılmamalı

Editör veya uzman, kendisine güven ilişkisiyle verilen yayımlanmamış dosyayı gizliliği garanti edilmeyen genel amaçlı bir AI hizmetine yüklememelidir.

×Tam kitap veya bölüm dosyasını herkese açık sohbet botuna yüklemek
×Yazarın yayımlanmamış fikir veya verisini komut girdisi olarak vermek
×Gizli uzman değerlendirmesini AI'ya göndermek
×Kişisel veya hassas veriyi yetkisiz sisteme aktarmak

Bidge tarafından yönetilebilir

AI editoryal operasyonda kullanılacaksa araç, veri akışı ve gizlilik koşulları Bidge tarafından önceden değerlendirilmiş ve yetkilendirilmiş olmalıdır.

Gizliliği ve veri kullanımını güvence altına alan onaylı sistem
Görevin gerektirdiği en az veriyle çalışma
AI çıktısının editoryal karar yerine geçmemesi
Gerektiğinde kullanımın süreç kaydına alınması
Rol bazlı kurallar

Yazar, editör ve uzman için aynı AI kullanım kuralı uygulanmaz.

Her rolün eriştiği bilgi ve üstlendiği akademik sorumluluk farklıdır.

Rol
Kullanabilir
Yapmamalı
Temel Sorumluluk
Yazar
Kendi çalışmasında destekleyici veya beyanlı AI kullanımı
AI'yı yazar göstermek; doğrulanmamış çıktı sunmak; gizli üçüncü taraf veriyi aktarmak
Doğruluk, özgünlük, kaynak, izin ve beyan
Editör
Bidge'nin yetkili ve gizliliği güvenli süreçlerinde sınırlı operasyonel destek
Yayımlanmamış dosyayı onaysız haricî AI'ya yüklemek; AI'ya editoryal karar devretmek
Gizlilik, bağımsızlık ve insan editoryal karar
Uzman / Değerlendirici
Yalnız Bidge politikası ve açık izni çerçevesinde, gizlilik korunuyorsa destek
Dosyayı/yorumları yetkisiz AI'ya aktarmak; AI yorumunu kendi uzman görüşü gibi sunmak
Bağımsız uzman değerlendirmesi ve gizlilik
Yayınevi
İnsan gözetiminde dil, teknik düzenleme ve metadata desteği; belgelenmiş ve veri yönetişimi uygun sistemler
AI'yı tek başına kabul/ret makamı yapmak; gizli içeriği korumasız işlemek
Politika, araç yönetişimi, şeffaflık ve kayıt
AI kaynaklı yayın riskleri

“Üretildi” ile “doğru ve yayımlanabilir” aynı şey değildir.

RISK-01

Uydurma kaynak / veri

Gerçekte bulunmayan makale, DOI, istatistik, mevzuat, deney sonucu veya veri üretimi akademik kayıt için ciddi risktir.

RISK-02

Kaynak kökeninin kaybolması

AI çıktısındaki fikir veya ifadenin özgün kaynağı belirsiz olabilir; insan yazar doğru atıf ve teliften sorumludur.

RISK-03

Önyargı / yanlış genelleme

AI sistemleri eğitim verisi ve tasarımından gelen önyargıları akademik olarak ikna edici görünen metne taşıyabilir.

RISK-04

Gizlilik & veri sızıntısı

Yayımlanmamış araştırma, kişisel veri veya editoryal materyalin haricî hizmete aktarılması gizlilik ihlali oluşturabilir.

AI kullanımının editoryal değerlendirmesi

Beyan edilen kullanım otomatik ret sebebi değildir; gizleme de otomatik olarak aynı ağırlıkta değerlendirilmez.

01
Beyan

Kullanım belirlenir

Başvuru beyanından, metindeki yöntem açıklamasından veya editoryal incelemeden AI kullanımının niteliği anlaşılır.

02
Sorumluluk

İnsan sorumluluğu kontrol edilir

Yazarların AI çıktısını doğrulayıp doğrulamadığı ve nihai metni sahiplenip sorumluluğunu kabul ettiği değerlendirilir.

03
Yayın bütünlüğü

Yayın bütünlüğü riski incelenir

Uydurma kaynak, intihal, yanlış veri, gizlilik veya yanıltıcı beyan gibi sorun olup olmadığı bağlam içinde değerlendirilir.

04
Editoryal işlem

Orantılı editoryal eylem

Duruma göre AI beyanı eklenir, kaynaklar düzeltilir, içerik revize edilir, süreç durdurulur veya ciddi etik sorunlarda ilgili politika uygulanır.

Dört değişmez sınır

Model değişebilir; sorumluluk çizgileri değişmez.

Yeni AI araçları ortaya çıktıkça kullanım örnekleri değişse bile Bidge'nin temel yayın bütünlüğü beklentileri aynı kalır.

BOUND-01

AI yazar değildir

AI nihai sürümü onaylayamaz, telif ve etik sorumluluk üstlenemez, hesap veremez.

BOUND-02

Kaynak yerine geçmez

AI yanıtı akademik birincil kaynak değildir; desteklediği iddialar özgün güvenilir kaynaklarla doğrulanır.

BOUND-03

Gizlilikten muaf değildir

AI hizmetine veri yüklemek, gizlilik ve kişisel veri sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

BOUND-04

Karar makamı değildir

Editoryal kabul, ret, etik hüküm veya uzman değerlendirmesi bütünüyle otomatik AI çıktısına devredilemez.

AI araştırmanın konusu / yöntemi ise
ARAÇ
Araç veya modelBilimsel yoruma yetecek tanımlayıcı bilgi.
SÜRÜM
Sürüm / erişim bilgisiModel değişkenliğinin bilimsel sonucu etkilediği durumlarda tarih/sürüm.
AMAÇ
Kullanım amacıSınıflandırma, analiz, üretim, kodlama, deneysel karşılaştırma vb.
GİRDİ
Girdi / süreçTekrarlanabilirlik için gerekli olduğunda komut, parametre veya iş akışı özeti.
DOĞRULAMA
İnsan / bağımsız doğrulamaÇıktının hangi yöntemle kontrol edildiği.
AI beyanından daha fazlası

Araştırma yönteminin parçası olan AI, bilimsel yöntem gibi raporlanmalıdır.

Bir dil aracıyla cümle düzeltmek ile AI modelini veri analizi veya araştırma nesnesi olarak kullanmak farklıdır. İkinci durumda, okuyucunun yöntemi anlamasına ve mümkün olduğunda yeniden değerlendirmesine yetecek teknik ayrıntılar sunulmalıdır.

Yazar için pratik kontrol

Göndermeden önce üç şeyden emin olun.

01

AI kullanımını saklamayın

Yayımlanacak içeriğe maddi etkisi varsa, hangi aracın ne amaçla kullanıldığını açık ve ölçülü biçimde belirtin.

02

Her kaynağı kendiniz doğrulayın

AI tarafından verilen DOI, kitap, makale, mevzuat veya istatistiği gerçek özgün kaynağa ulaşmadan kullanmayın.

03

Nihai metnin sahibi sizsiniz

AI yardımı kullanılmış olsa bile yayımlanan her cümlenin doğruluğu, telifi, atfı ve akademik anlamı insan yazarlara aittir.

Uluslararası referans yaklaşımı: Bidge'nin bu politikası; AI'nın yazar olarak gösterilmemesi, insan sorumluluğu, şeffaf AI kullanımı, kaynak/telif doğrulaması ve yayımlanmamış eserlerin gizliliğinin korunması bakımından ICMJE ve COPE gibi uluslararası yayın etiği çerçevelerindeki güncel iyi uygulamaları referans alır. Bu ifade üyelik veya akreditasyon iddiası değildir.