Advances in Maritime AI: Applications of Generative and Explainable AI in Systems and Training

Özet

Bu kitap, denizcilik sektöründe yapay zeka teknolojilerinin uygulanması ve eğitimdeki yenilikçi kullanımları üzerine odaklanmaktadır. İlk bölümde, otonom gemi makine dairelerinde açıklanabilir yapay zeka (XAI) uygulamaları incelenmiş, özellikle TRIZ ve TOPSIS metodolojileriyle savunma sanayiine entegrasyon için stratejik modeller geliştirilmiştir. Patent analizlerine dayanarak öne çıkan zorluklardan biri, yüksek doğruluklu yapay zeka modellerinin karar alma süreçlerinin şeffaf olmaması yani "kara kutu" problemi olarak tanımlanmıştır. Bu sorun, vardiya mühendislerinin sistem kararlarına olan güvenini azaltmakta ve müdahale süresini uzatmaktadır. Çalışmada, dört farklı XAI stratejisi ortaya konmuş ve TCG Anadolu gemisi için TOPSIS yöntemiyle önceliklendirilmiştir. İkinci bölümde, generative AI (üretken yapay zeka) denizcilik eğitiminde nasıl kullanıldığı, uygulama örnekleri ve değerlendirme yöntemleri kapsamlı şekilde ele alınmıştır. 44 yayın taranarak oluşturulan harita, denizcilik eğitiminde GenAI'nin etkisini ve mevcut araştırma eksikliklerini ortaya koymaktadır. Özellikle chatbot ve simülatör destekli eğitim uygulamaları öne çıkarken, değerlendirme otomasyonu ve karma yöntemlerin eksik olduğu görülmektedir. Üçüncü bölümde ise otonom deniz taşıtları çağında denizci yeterliliklerinin dönüşümü ve GenAI uygulamalarının bu yeni ihtiyaçlara nasıl uyduğuna dair kapsamlı bir analiz yapılmıştır. STCW mevzuatı çerçevesinde yeni ortaya çıkan beceriler; uzaktan durum farkındalığı, sistem bilgisi kavrayışı, insan-otomasyon iş birliği, dijital ve AI okuryazarlığı, siber güvenlik bilinci ve uzaktan iletişim olarak tanımlanmıştır. Araştırma, bu yeni becerilerin eğitiminde GenAI uygulamalarının henüz tam anlamıyla adapte edilmediğini, mevcut çalışmaların ise ağırlıklı olarak geleneksel denizcilik içeriklerine odaklandığını göstermektedir. Kitap, denizcilik endüstrisine yapay zekanın entegrasyonu konusunda hem teorik hem de pratik açıdan stratejik bakış açıları sunmakta ve gelecekteki araştırmalar için önemli alanlar önermektedir.