Ahmet Hamdi Tanpınar’da Kent ve Mekân Poetikası

Özet

Bu çalışma, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın eserlerinde kent ve mekân poetikasını disiplinler arası bir yaklaşımla ele almaktadır. Tezin temel perspektifi sosyolojik ve felsefî bakış açılarıyla edebiyat, kent ve mekân arasındaki ilişkiyi incelemektir. Mekân, sadece fiziksel yer değil, toplumu ve bireyi şekillendiren, algılayışı belirleyen karmaşık bir fenomen olarak tanımlanır. Çalışma, Henri Lefebvre’in mekânın toplumsal bir ürün olduğu yaklaşımını temel alır ve Gaston Bachelard’ın mekân poetikası ile Tanpınar’ın eserleri arasında paralellikler kurar. Ayrıca, modern kent teorileri, Chicago Okulu, Simmel, Weber ve Durkheim gibi öncü düşünürlerin katkıları değerlendirilir. Tanpınar’ın eserlerinde şehirler, tarihle ve toplumsal hafızayla iç içe, palimpsest bir yapı olarak görülür. Yazar, başta Ankara, Erzurum, Konya, Bursa ve İstanbul olmak üzere çeşitli şehirleri şiirsel, tarihsel ve sosyolojik boyutlarıyla inceler. Bu şehirlerin her biri kendine özgü kültürel, sosyal ve estetik özelliklere sahiptir ve yaşanan toplumsal dönüşümlerle birlikte şekillenir. Modernleşme ve kentleşme süreçlerinin mekândaki yansımalarını ve onun getirdiği yeniliklerle beraber gelen toplumsal kayıpları Tanpınar’ın eserleri ışığında analiz eder. Çalışma, Tanpınar’ın mekânı yalnızca edebi bir konu olarak değil, ontolojik bir varlık hali olarak algıladığını, mekânın poetik olarak yeniden kurulduğunu vurgular. Son bölümde ise Tanpınar’ın kent ve mekân temaşası, modern metropol ve taşra mekânı karşıtlığı ile bürokratik ve fantastik mekân kavramları incelenir. Özellikle Saatleri Ayarlama Enstitüsü romanı kapsamında fantazmagorik mekân ve bürokratik mekânın eleştirisi yapılır. Tez, Tanpınar’ın mekân ve kent temalarındaki derin duygusal, tarihsel ve felsefi hassasiyetini ortaya koyarken, modernleşme çağında mekânın dönüşümü ve bu değişimin insan yaşamına etkilerini vurgulamaktadır.