DİL VE SÖZ VARLIĞI

Özet

Bu eser, Türk dilinin söz varlığını ağız araştırmaları temelinde inceleyerek, özellikle yerel kullanımlardaki zengin anlatım biçimlerine odaklanmaktadır. Atasözü, deyim, kalıp sözler ve karşılıklı iletişime dayalı kullanımları ele alan kitap, Türkçenin söz varlığının kültürel hafıza, düşünce biçimi ve tarihî sürekliliğini yansıtmasını amaçlamaktadır. Ayrıca Türkiye Türkçesi ağızlarına yönelik ölçü bildiren kavramlar, özellikle Ordu ağzı örneğiyle detaylı değerlendirilmiştir. Bu bölümde uzunluk, ağırlık, yükseklik, uzaklık-yakınlık gibi çeşitli ölçü türleri ve bunların etimolojik kökenleri incelenmiş, Türkçe kökenli sözcüklerin yüzde 88 oranla baskın olduğu; Arapça, Farsça, Fransızca gibi diğer dillerin etkisinin de bulunduğu tespit edilmiştir. Yöresel ağızlarda kelime yapısında gerçekleşen ses olayları ve vurgunun dildeki işlevleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Çalışmada ayrıca kalıp ifadelerin cümle dışı unsur olarak kullanımı ve bu bağlamda dilbilimde terim tartışmaları yer almaktadır. Cümle dışı unsur olarak tanımlanan yapıların işlevleri, bağlaçlar, ünlemler, ara sözler gibi dil birimleri kapsamında incelenmiştir. Öte yandan, onay ve ret bildiren yardımcı ögeler ayrı bir bölümde ele alınmış, sözcüklerin türü, kullanımı ve işlevleri, günlük dil ve edebi metin örnekleriyle açıklanmıştır. Onay ve ret ifadelerinin cümlede yardımcı öge olarak genellikle ünlem türünde yer aldığı; çeşitli kalıp sözlerin de bu kategori içinde bulunduğu belirtilmiştir. Eserde dilin söz varlığı, fonetik özellikleri, söz dizimi ve pragmatik kullanımları kapsamlı biçimde incelenmektedir.