Fibroblast Activation Protein (fap): Biology, Imaging, and Theranostic Applications
Özet
Fibroblast aktivasyon proteini (FAP) kanserdeki tümör mikro çevresinde bulunan kanserle ilişkili fibroblastlarda (CAF) yüksek düzeyde ekspresyon gösteren bir proteindir ve bu özelliği ile onkolojik görüntüleme ve teranostik uygulamalarda önemli bir hedef haline gelmiştir. FAPI (Fibroblast Aktivasyon Protein İnhibitörleri) radyoaktif etiketli bileşikler, stromal aktiviteyi non-invaziv olarak görüntüleyerek tümörün metabolizmasını değil, çevresindeki destekleyici doku aktivitesini yansıtır. Bu yaklaşım, tümör biyolojisinin daha geniş bir perspektiften değerlendirilmesini sağlar ve özellikle desmoplastik (stroma açısından zengin) tümörlerde 18F-FDG PET/BT'ye kıyasla daha yüksek tümör-zemin kontrastı sunar. FAPI PET/BT, baş-boyun, torakal, meme, gastrointestinal, jinekolojik, ürolojik maligniteler, hematojenik kanserler, yumuşak doku ve kemik sarkomalarında etkin kullanılmaktadır. Ayrıca kardiyak ve sistemik fibrotik hastalıklarda fibroblast aktivasyonunun moleküler görüntülenmesi için gelişmekte olan bir yöntemdir. FAPI'nin teranostik potansiyeli, tedavi amaçlı radyonüklidlerle işaretlenerek hastaya özgü yaklaşımlar sağlar. Bununla birlikte, FAP'nin tümör-spesifik olmaması nedeniyle inflamasyon, yara iyileşmesi ve kronik fibrozis gibi benign durumlarda da artmış FAPI tutulumları gözlenebilir, bu da yanlış pozitifliklere yol açabilir. Ayrıca FAPI bileşiklerinin farklı farmakokinetik özellikleri, görüntüleme protokollerinde standartlaşma eksikliği ve histopatolojik doğrulama sınırlılıkları mevcuttur. Bu nedenle FAPI PET/BT, 18F-FDG PET/BT'nin yerine değil, tamamlayıcısı olarak değerlendirilmelidir. Gelecekte moleküler düzenlemeler, yapay zeka, radyomik analiz ve prospektif çalışmalarla kullanımı yaygınlaşacak ve onkoloji ile fibrotik hastalıklarda hasta yönetiminde önemli bir yer tutacaktır.
Fibroblast Activation Protein (FAP) is highly expressed in cancer-associated fibroblasts (CAFs) within the tumor microenvironment, making it a significant molecular target in oncologic imaging and theranostic applications. Radiolabeled fibroblast activation protein inhibitors (FAPI) enable non-invasive visualization of stromal activity, providing insight into the tumor microenvironment beyond traditional metabolic imaging like 18F-FDG PET/CT. This shift from tumor cell-centric to microenvironment-focused imaging is especially effective in desmoplastic tumors with dense stromal components, offering higher tumor-to-background contrast and improved lesion delineation. FAPI PET/CT has shown promising results across various malignancies including head and neck, thoracic, breast, gastrointestinal, gynecological, urological, hematologic cancers, as well as soft tissue and bone sarcomas. Moreover, FAPI imaging extends to cardiac and systemic fibrotic diseases, offering early detection and assessment of fibroblast activation. The theranostic potential of FAPI includes targeted radionuclide therapies using isotopes like 177Lu, 90Y, and 225Ac, allowing personalized treatment strategies. Despite these advantages, FAP expression is not tumor-specific, with elevated uptake seen in benign inflammatory and fibrotic conditions leading to interpretative challenges. Variability in tracer pharmacokinetics, imaging protocols, and lack of standardized SUV criteria limit widespread clinical application. Therefore, FAPI PET/CT should be regarded as a complementary tool to 18F-FDG PET/CT rather than a replacement. Future developments involving novel tracers, radiomics, artificial intelligence, and multicenter validation are anticipated to enhance its clinical role in precision oncology and beyond.
Kitap Bölümleri
9 bölüm · Mevcut sayfa ve DOI kayıtlarıAtıf bilgisi
Umut Elboğa. (2026). Fibroblast Activation Protein (fap): Biology, Imaging, and Theranostic Applications. Bidge Yayınları. DOI: 10.70269/W7S62ALWRSYU
