İMPARATORLUĞUN SON SANCILARI ORDRE ET PROGRESS’TEN İTTİHAD VE TERAKKİ’YE

Özet

Bu eser, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemindeki modernleşme süreçlerini, bu süreçte pozitivist felsefenin etkisini ve Osmanlı'dan Cumhuriyet'e uzanan toplumsal ve siyasal dönüşümleri kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Pozitivizmin ortaya çıkışı, yapısal değerlendirmesi ve Osmanlı modernleşmesindeki yeri, Yeni Osmanlılar, Jön Türkler ve İttihat ve Terakki dönemlerindeki gelişmeler incelenmiştir. Kitap, Osmanlı düşünce dünyasının dönüşümünde pozitivizmin etkin olduğu alanları; sosyoloji, biyolojik materyalizm, evrim, sosyal Darwinizm ve sosyal mühendislik konularında somut örneklerle açıklamaktadır. Ayrıca, bu dönemde Osmanlı aydınlarının pozitivist ve evrimci düşüncelere olan ilgisi ve bu düşünceler ışığında gerçekleştirdikleri reform talebi, eğitime, hukuka, toplumsal yapıya etkileri detaylandırılmıştır. Osmanlı'daki modernleşmenin temelinde hem gelenekten kopuş hem de Batılı değerlerle uyum sağlama çabası bulunmakta, bu da sosyal ve politik gerilimlere yol açmıştır. II. Meşrutiyet dönemiyle birlikte sosyoloji gibi sosyal bilimlerin yükselişi, Cumhuriyet dönemine hazırlık işlevi görmüştür. Ayrıca, pozitivist yaklaşımın devlet yönetiminde bilimsel yöntem ve uzmanlık gerekliliği üzerinde durması, Osmanlı'dan Cumhuriyet'e doğru otoriter ama bilimsel temellere dayanan bir devlet anlayışının oluşmasına katkıda bulunmuştur. Eserde, Osmanlı'nın sosyal dönüşümünde, pozitivizmin bilgi, eğitim, siyaset ve din alanındaki etkileri ayrıntılı şekilde ortaya konulmuş ve Cumhuriyetin bazı reformlarının temelinde bu felsefi akımın etkisi olduğu vurgulanmıştır.