KENDİ GİBİLERLE OLMAK: TÜRKİYE’DE ÇOCUK YOKSULLUĞU VE SOSYAL SERMAYE İLİŞKİSİ

Özet

Bu çalışma, Türkiye'de çocuk yoksulluğu ile sosyal sermaye arasındaki ilişkiyi derinlemesine incelemektedir. Çocuk yoksulluğu, yalnızca ekonomik yetersizlikle değil, aynı zamanda sosyal sermaye eksikliğiyle de yakından ilişkilidir. Çocukların yaşadıkları mahalle ve okullar bu ilişkinin temel belirleyicilerindendir. Yoksul mahallelerde yaşayan çocuklar dar ve homojen sosyal ağlara sahip olup, sosyal sermayelerini genişletememekte; böylece yoksulluk döngüsü nesiller arası aktarılmaktadır. Sosyal sermayenin iki temel türü olan bağlayıcı (topluluk içi) ve bağ kurucu (gruplar arası) sermaye, yoksul çocukların sosyal çevrelerinde genellikle bağlayıcı sosyal sermaye ağırlıklıdır. Bu durum, çocukların farklı sosyal çevrelerle etkileşimini kısıtlamakta ve sosyal hareketliliği engellemektedir. Türkiye’de yoksul mahallelerdeki okulların sosyal ve fiziksel altyapılarının yetersizliği, çocukların sosyal sermayelerinin gelişimini olumsuz etkilemektedir. Özel okullar ve varsıl mahallelerdeki okullar ise sosyal sermayenin güçlenmesine olanak sağlamaktadır. Sonuç olarak, çocuk yoksulluğu ile mücadelede sosyal sermayenin artırılması, ekonomik ve eğitim politikalarının tamamlayıcısı olmalıdır. Sosyal politikalar çocukların farklı sosyal ağlara dahil edilmesini, yoksulların yaşadığı mahallelerde kamusal hizmetlerin artırılmasını, okul öncesi eğitimin yaygınlaştırılmasını ve toplumsal güven mekanizmalarının güçlendirilmesini hedeflemelidir. Türkiye'nin sosyal sermaye puanının düşük olması, politikaların bu konuda yetersiz kaldığını göstermektedir. Çocukların sosyal sermayelerinin güçlendirilmesi, hem bireysel refahlarını hem de toplumsal gelişmeyi destekleyecektir.