Yapay Zekâ: Etik, Sürdürülebilirlik ve Açıklanabilirlik

Özet

Bu kitap, yapay zekâ teknolojilerinin etik, sürdürülebilirlik ve açıklanabilirlik konularını kapsamlı şekilde ele almaktadır. İlk bölümde yapay zekâ etiği, sistemlerin insan yaşamını doğrudan etkileyen karar mekanizmalarının şeffaflığı, algoritmik önyargılar ve hesap verebilirlik meseleleri üzerinde durularak çok disiplinli yaklaşımlarla incelenmiştir. Uluslararası düzeyde OECD, UNESCO ve Avrupa Birliği gibi kurumların etik ilke ve düzenleyici çerçeveleri karşılaştırmalı olarak sunulmuş ve yapay zekâ sistemlerinin sorumlu geliştirilmesi için etik tasarım, risk değerlendirme ve insan denetimi gibi yöntemler önerilmiştir. İkinci bölümde yeşil yapay zekâ çerçevesinde, yapay zekânın çevresel etkileri, enerji tüketimi ve karbon ayak izi ele alınmıştır. Kırmızı YZ olarak adlandırılan yüksek performanslı ancak yüksek enerji tüketimine sahip sistemlere karşı, enerji verimliliği ve sürdürülebilirliği önceliklendiren Yeşil YZ yaklaşımı detaylandırılmıştır. Ayrıca, yapay zekâ modellerinin donanım üretimi, veri merkezi kullanımı ve model eğitim/çıkarım süreçlerinin çevresel etkileri ölçülerek, farklı optimizasyon teknikleri ve yenilenebilir enerji kullanımı ile sürdürülebilir YZ uygulamaları tartışılmıştır. Üçüncü bölüm ise açıklanabilir yapay zekâya (XAI) odaklanarak, kara kutu probleminin yarattığı şeffaflık eksikliğinin nasıl giderilebileceğini açıklamıştır. Küresel ve yerel açıklama yöntemleri, model bağımsız ve özgü çözümler, görsel ve doğallaştırılmış açıklamalar örneklerle izah edilmiştir. Ayrıca, XAI’nın etik, hukuki ve toplumsal boyutlarına, güvenilir yapay zekâ için gereken mimari unsurlara vurgu yapılmıştır. Kitap, yapay zekânın toplumsal kabulü, etik kullanımı ve sürdürülebilir gelişimi adına teknik, politik ve sosyal alanlarda bütüncül çözümler sunmayı amaçlamaktadır.